Je denkt er misschien niet over na, maar een goede zin formuleren heeft te maken met meer dan alleen het over willen brengen van informatie. Wanneer je bepaalde woorden of zinnen gebruikt, kun je als schrijver namelijk ook een bepaald gevoel opwekken bij de lezer. Of misschien zorg je ervoor dat een bepaald lastig concept begrijpelijk wordt gemaakt of dat iemand geraakt wordt door een tekst.
Dat is de kracht van taal. Daarom is het des te interessanter om te kijken wat er gebeurt wanneer dit soort woorden of zinnen vertaald moeten worden. Het informatieve deel van de zin is namelijk vaak eenvoudig te vertalen, maar hoe zorg je ervoor dat de zin zijn ziel behoudt in een andere taal? Voor de vertaler is het een must om verschillende elementen mee te nemen, waaronder ritme, context en cultuur.
Valkuilen van letterlijk vertalen: dit gaat vaak mis
Wanneer je weleens met een automatische vertaaltool hebt gewerkt, dan heb je vast al eens te maken gehad met een vertaalde zin die op papier toch niet helemaal lijkt te kloppen. De woorden apart van elkaar zijn goed vertaald, maar in combinatie in de hele zin lijkt het geheel toch niet lekker te lopen. Dit heeft vaak te maken met het feit dat een zin uit meer dan alleen een paar losse vertaalde woorden en grammaticale spelling bestaat. Een goed voorbeeld zijn de Nederlandse uitdrukkingen “polshoogte nemen”, “iets op je bord krijgen” en “de kat uit de boom kijken”. Vertaal je deze laatste zin bijvoorbeeld letterlijk, dan krijg je een vertaling waarbij een kat uit een boom kijkt.
Dat terwijl de Nederlandse betekenis heel anders is: het gaat hier vooral om iemand die eerst rustig afwacht in een bepaalde situatie. De woorden worden dus wel vertaald, maar de boodschap klopt helemaal niet meer. Dit gebeurt ook vaak bij humoristische zinnen en teksten. Heb je bijvoorbeeld een Nederlandse woordgrap die heel grappig is, dan is de kans groot dat de betekenis ervan totaal anders is als je het letterlijk vertaalt. Het vertalen van dit soort teksten gaat dan ook vaak mis.
Zinnen vertalen gaat om meer dan omzetten van woorden
Kortom: een goede vertaler kijkt niet alleen naar wat er letterlijk staat, maar juist ook naar wat er bedoeld wordt met de tekst. Vervolgens neemt hij of zij die kennis, de context en het gevoel mee naar de vertaalde tekst. Dit wordt ook wel ‘transcreatie’ genoemd: hierbij wordt een tekst niet alleen vertaald, maar opnieuw geformuleerd voor een andere taal en cultuur, zodat de betekenis ervan behouden blijft. In verschillende branches is het belangrijk dat dit gebeurt, bijvoorbeeld bij creatieve teksten en in marketing. Wanneer je Nederlandse bedrijf over een pakkende slogan beschikt, is het essentieel om deze op zo’n manier te laten vertalen dat de slogan ook in een andere taal goed overkomt.
In zo’n geval werkt een letterlijke vertaling vaak niet, wat betekent dat de vertaler op zoek moet naar een andere formulering in de desbetreffende taal, een formulering die hetzelfde kan oproepen bij het publiek. In zo’n geval veranderen de woorden, maar blijft de essentie van de zin wel hetzelfde. Uiteraard moet je bij het vertalen van gewone teksten ook letten op een paar zaken die de vertaling wel of niet kloppend maken. Is de tekst bijvoorbeeld formeel of informeel? En wordt de lezer aangesproken met u of jij? En hoe is de stijl van de tekst? Een goede vertaler leest een bepaalde zin daarom altijd in zijn context.
De rol van een professional bij vertalen van teksten
Maar: een creatieve benadering is niet wenselijk bij alle soorten teksten die je kunt vertalen. We zien bijvoorbeeld ook dat er andere teksten zijn waarbij je als vertaler niet zomaar een tekst kunt veranderen, omdat het ‘beter matcht’ met de oorspronkelijke vertaling. Denk bijvoorbeeld aan een juridisch contract, een koopakte of een officiële verklaring. Als daar al één woord in zit dat niet op de juiste manier vertaald is, kan dat grote gevolgen hebben. Dit geldt ook voor medische teksten, zoals bijsluiters, financiële documenten en technische handleidingen. Hierbij is een vertaling pas geslaagd als het geheel volledig en correct is overgebracht.
Daarom is specialistische kennis bij het vertalen van teksten vaak minstens zo belangrijk als een goede beheersing van beide talen. Zo moet een juridische vertaler kennis hebben van juridische termen en formuleringen en moet een medische vertaler weer alles weten van medische begrippen. Bij officiële documenten kan er zelfs een beëdigd vertaler nodig zijn. Wanneer je behoefte hebt aan een professionele vertaler bij het laten vertalen van een tekst, kun je terecht bij Vertaalbureau Perfect. Dit professionele vertaalbureau biedt verschillende soorten vertalingen aan met oog voor context, cultuur en gevoel.
Een goede vertaling eert het origineel
Kortom: een mooie zin kan niet altijd letterlijk vertaald worden om de kracht te behouden. Soms is het nodig om in een andere taal de woorden te veranderen, terwijl het gevoel, de gedachte of de emotie hetzelfde blijft. Daarin zit misschien wel meteen de grootste uitdaging, maar ook de schoonheid van vertalen. Als vertaler moet je zo goed als mogelijk trouw blijven aan het origineel. Soms betekent dit dat je heel precies moet werken, soms vraagt het om creativiteit en soms om kennis van een bepaald vakgebied. De taal verandert, maar de boodschap hoeft zeker niet verloren te gaan. Hier kan een professional je bij helpen.
Afbeelding: foto van sunday Choi via Unsplash.